Библиокиэһэ - 2017

Библиокиэһэ - 2017

08:46
11 Мая 2017
Семен Данилов төрөөбүтэ 100, Кэбээйибит төрүттэммитэ 80, Айылҕа харыстабылын сылыгар ананар

«Кэрэ кэскил кыраайбын Кэбээйибин таптыыбын»

Иван Петров

 

Муус устар 28 күнүгэр библиотека алаһа дьиэтигэр араас көлүөнэ ааҕааччыларбыт тоҕуоруһа муһуннулар. Сылтан сыл интэриэһиргээн кэлээччилэр элбииллэрэ үөрдэр. Ааҕар саала остуолларыгар, полкаларыгар, стеллажтарыгар араас быыстапкалар тардылыннылар.

Тэрээһини ааҕааччыларбыт эйгэлэрин учуоттаан хас да түһүмэхтээх гына толкуйдаатыбыт.

1 түһүмэх - "Библиотекабыт историята"

Тэрилтэбит ааҕар балаҕантан саҕалаан модельнай библиотекаҕа диэри сайдан кэлбит олуктара сырдатылынна. "Эр киһи библиотекарь" диэн уобараска болҕомтобутун туһаайдыбыт. Библиотека, нэһилиэк, улуус сайдыытыгар тулхадыйбат сүдү кылааты киллэрбит советскай - партийнай салайааччы Яковлев Николай Егорович туһунан кыргыттара Гоголева О. Н., Дьяконова О. Н. ис истэриттэн сырдаан туран кэпсээбиттэрэ истээччилэр болҕомтолорун тарта. Сиэн уол, И. Е. Левин аатын сүгэр Танара орто оскуолатын үөрэнээччитэ Е. А. эһээтин туһунан сырдаппыта инникигэ эрэли үөскэтэр.

2 түһүмэх - "Олоҥхо - уус - уран айымньы чыпчаала"

Түөлбэ олоҥхоһуттарын, олоҥхолору билиһиннэрдибит. Социальнай партнердарбытын - "Кэнчээри" оҕо уһуйааныттан саҕалаан бу уустук тиэмэҕэ үлэлиибит. Үрдүкү бөлөх иитиллээччитэ А. Г. "Дьулуруйар Ньургун Боотуртан" Кыыс Ньургун монологун толордо. Ааҕааччыбыт, иитээччи Кычкина Т. П. биһиги библиотекабытыттан кинигэ уларсан үөрэппитэ. Эбээтэ Афанасьева И. А. кэрэ эйгэ оскуолатын иистэнньэҥэ сиэнин таҥаһын тикпитэ, мэлдьи да буоларын курдук арыаллыы, күүс - көмө буола сылдьар. А. куолаһын уларыта - уларыта араас уобарастары толорон ааҕааччылар биһирэбиллэрин ыллыан ылла.

3 түһүмэх - "Айылҕа харыстабылын эйгэтэ"

Танара агроэкологическай хайысхалаах оскуолатын учуутала Павлова Е. С. экотиэмэҕэ практическай үлэлэрэ дьон сэҥээриитин ылла, плакаттары көрдөрө - көрдөрө чинчийбит үлэлэрин сиһилии кэпсээтэ. Эмтээх оттору оҕолору кытта хомуйан, дьэрэкээн мөһөөччүктэри тигэн, киэргэтэн укпуттар.

"Үтүө сүбэһит" диэн ыстатыйам геройа, ааҕааччыбыт Кычкина (Лысенко) Е. Г. от - мас доруобуйаҕа туһатын, олоххо ону хайдах туттарын кэпсээтэ. "Биһиги дьоллоохпут - кытыан сөбүлээн үүнэр түөлбэтэ буолабыт" , - диэнинэн түмүктээтэ.

3 түһүмэх - "Коллекционердар - биһиги ааҕааччыларбыт"

Араас эгэлгэ тиэмэ бу түһүмэххэ түмүлүннэ. Дьэ, ааҕааччыларбыт туох интэриэстээхтэрин, иҥэриммит дьарыктаахтарын билиһиннэрдилэр. Ол курдук нэһилиэкпит социальнай үлэһитэ Андреева П. В. "Аленушка" диэн шоколад хаҕыттан саҕалаан аныгы шоколадтар хахтарыгар тиийэ мунньар эбит.

Биолог учуутал Павлова Е. С. оскуолаҕа библиотекардыы сылдьан саҕалаан муспут тимир уонна кумааҕы харчыларын көрдөрдө. Харчылар анал "дьиэлээх" буолаллар эбит. 1874 сыллаах манньыаттан саҕалаан аныгы харчыларга тиийэ баар эбит. Коллекционер саас сааһынан кэпсээтэ. Интернет ситимиттэн араас дойдулар харчыларын историятын үөрэтэр эбит.

Балыыһа үлэһитэ Саввинова Т. П. араас тиэмэлээх значоктары түһүмэхтэринэн арааран муспут. Ол курдук "Города - герои", "Мультиктар", "Саха сирин түөлбэлэрэ" уо. д. а.     Аҕалара Прокопий И. И. Баҕадьа почтатыгар үлэлии сылдьыбыт кэмиттэн ыла мунньубут.

Өр сылларга культура эйгэтигэр үлэлээбит, билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор ааҕааччыбыт Кычкина Г. И. тимэх эгэлгэтин муспут. Үксэ советскэй оҥоһуктар эбит. "Баҕадьа быйаҥа", - диир. Лааппыга киирбит тимэхтэри эккирэтэ сылдьан атыылаһар үгэстээх эбит. Олус хаачыстыбалаахтар, кыратыттан саҕалаан бөдөҥҥө тиийэ бааллар. Оннооҕор брошка курдук олус кыраһыабай тимэх баара сөхтөрдө.

"Оҕо дьоҕурун сайыннарар тэрилтэ" специэлиһэ, уруһуй дьарыгын биэрэр учуутал Софронова В. А. илиинэн уруһуйдаммыт нууччалыы да, сахалыы да открыткалары хомуйбут. Папкаҕа бэрт кичэллээхтик уга сылдьар. Күннээҕи олоҕор уонна үлэтигэр туһанар эбит.

Библиотекабыт ыраахтан ааҕааччыта, "1 - кы Лүүчүн нэһилиэгэ" МТ дьаһалтатын баһылыга Левин Н. И. алын кылаастан саҕалаан муспут почтанан кэлэр суруктар конвердарын уонна испиискэлэр хааларын ойууларын сыһыарбыт альбомнарын дьиэтээҕи архыыптан ылан быыстапкаҕа туруордубут. «Природа», «Города», «Птицы», «Растения» диэн классификациялаабыт. Альбом ис хоһооно, тутула ордук эр дьон болҕомтотун тарта.

Эдэр ааҕааччыбыт Л. Ж. бэрт ураты маллара быыстапкаҕа турдулар. Кини таҥас этикеткаларын мунньар эбит. Сахалыы этикеткалар эмиэ бааллар. Мунньааччы бу этикеткалар суруллубут шрифтэрин туһанар үгэстээх эбит.

Кырдьаҕас библиотекарь Иванова А. А. библиотека фондатыгар баар саһарбыт лиистээх хаһыаттары, кинигэлэри, докуменнары көрдөрөн библиотекардар эмиэ мунньар үгэстээхтэрин дакаастаата.

Дьэ ити курдук 1874 сыллааҕы малтан саҕалаан аныгы үйэҕэ тиийэ маллары биһиги коллекционер ааҕааччыларбыт мунньаллара дьону сөхтөрдө.

4 түһүмэх - "Дьоҕурдаах ааҕааччыларбыт"

"Оҕо дьоҕурун сайыннарар тэрилтэ" специэлиһэ Софронова В. А. гильоширование ньыматынан оҥорор үлэ технологиятын уонна араас туттар малларын билиһиннэрдэ. Дьөлө сиэтэн оҥорбут тус оҥоһуктарын көрдүбүт.

Библиотека иһигэр ыытыллар араас маастар кылаастарга сылдьар ааҕааччыларбыт Майя Саввична уонна Софья Ильинична иҥэриммит билиилэрин, сатабылларын билиһиннэрдилэр. Фоамиран диэн дьикти матырыйаалтан оҥорбут сибэккилэрин, броштарын аҕалбыттара. Дьэ, ону түөскэ иилинэ, баттахха анньына сылдьан хаартыскаҕа түстүбүт.

Оҕуруонан оҥоһугу баһылаабыт оҕуруо королевата, социальнай партнербыт, "Оҕо дьоҕурун сайыннарар тэрилтэ" специэлиһэ Борисова Е. С. илиинэн оҥоһуктарын тутан - хабан көрдүбүт. Билигин саамай муодунай буолбут баттахха туттарар коронаттан саҕалаан айылҕа харыстабылын сылыгар анаан дьыл араас көрүҥүн оҥоро сылдьарын кытта билистибит. Семен Данилов «Маҥнайгы хаар» диэн бастыҥ хоһоонунан ырыатын кэрэ куолаһынан ыллаан эҕэрдэлээтэ. Утары истэн олорор аҕа саастаах ааҕааччыбыт Кычкина Е. Г.: "Илиибэр ылбыт оҕом ыллыы олороро үчүгэйин. Саҥа үлэлии кэлэ сылдьан Баҕадьа балыыһатыгар бу Дуня төрүүр кэмин санаан кэллим...", - диэн соһутта даҕаны, уйадытта даҕаны.

Ити курдук көлүөнэ көлүөнэлиин библиотека дьоро киэһэтин түһүлгэтигэр көрсөр.

5 түһүмэх - Ыччат түһүлгэтэ

Бу дьоро киэһэ тэриллиитигэр сүрүн күүс - көмө буолбут эдэр ааҕааччыларбытыгар махталбытын этэбит. Кинилэр – биһиги саамай сэмэй ааҕааччыларбыт буолаллар. Этэн - тыынан чоргуйбаталлар даҕаны көстүбэт ситиминэн кылааттарын киллэрэллэр. Библиотекабыт саамай проблемнай чааһын -аныгылыы электроннай дьыалатын оҥорсоллор, өрөмүөннэһэллэр, сүүрэн - көтөн, сүгэн - көтөҕөн тэрийсэллэр, хаартыскаҕа түһэрэллэр. Дьоҥҥо интэриэһинэй тэрээһин буоларын туһугар кыһаллаллар.

6 түһүмэх - "Кэбээйи - айар талаан түөлбэтэ"

Тылынан сурунаал форматынан ыыттыбыт. 80 сыл баай историялаах Кэбээйибитин айар талааннаах дьоннорбут үлэлэрин, олохторун историялара олус интэриэһиргэтэр. Бу түһүмэх араас дьарыктаах, интэриэстээх дьону сомоҕолоото. Кинигэлэргэ, сэдэх докуменнарга олоҕуран Иван Петровтан, Тимофей Сметанинтан саҕалаан аныгы айар дьоҕурдаах дьоннорбут үлэлэрин тула сэһэргэстибит. Бу тиэмэни «XX, XI үйэ айар талааннаахтара» диэн олуктарга арааран кэпсээтибит.

Бу түһүмэх биир интэриэһинэй, сонун түгэнинэн "Саҥа аат: Людмила Готовцева" диэн тиэмэ буолла. Биһиги сэмэй ааҕааччыбыт Людмила Петровна айар дьоҕурдааҕын былырыыҥҥыттан сибикилээн, бэйэтин кытта алтыһан баран билбиппит. Кини үлэлэрин тэтэрээккэ тиһэр үгэстээх. Бу күн автор “Сарсыарда”, “Эдьиий Марыына” (Марина Иннокентьевна Кычкинаҕа анаабыт), “Баҕа санаа”, “Кубалар”, “Луҥха киһитэ” диэн хоһооннорун ааҕан иһитиннэрдэ. Бастакы сэмэй хардыы оҥоһулунна ...

7 түһүмэх - «Патриотическай ырыалар”

Бу түһүмэҕи биһиги икки Бүөтүрдэргэ: олохтоох авторга, культура эйгэтин үлэһитигэр, дьон сөбүлээн истэр ырыаһытыгар Петр Кычкиҥҥа - Сайылык Бүөтүрүгэр уонна баяниска, талааннаах мелодиска Бүөтүр Азаровка туттаран кэбистибит. Саамай демократическай эйгэлээх түһүмэх буолла. Сахалыы, нууччалыы ырыанньыктары тарҕаттыбыт. Норуот бэйэтэ таптыыр ырыаларын баян доҕуһуоллаах, ырыаһыт сирдьиттээх тардан кэбистэ. Семен Данилов “Үрүмэччи үөрүн курдук” диэн чаҕылхай хоһоонугар ырыатыттан саҕаланна уонна “Кэбээйи” диэн патриотическай оройуоммут / улууспут өрөгөй ырыатынан түмүктэннэ. Бары сүһүөхпүтүгэр туран, өрө көтөҕүллэн ыллаатыбыт.

Араас көлүөнэ ааҕааччыларбыт интеллектуальнай эйгэлээх дьоро киэһэҕэ кэлэннэр тус кылааттарын киллэрдилэр, билиилэрин хаҥаттылар. Түһүмэхтэн түһүмэх “айана” олус сэргэхтик, интэриэһинэйдик, биир тыынынан барбыта дьон сүргэтин көтөхтө. Сырдык, ыраас мичээр аргыстаах хаартыскаҕа түһүү буолла.

«Кэрэ кэскил кыраайбын

Кэбээйибин таптыыбын» диэн кынат тыллардаах ырыа матыыба ыраахха диэри дуорайа, дьиэрэйэ турда …

 

Им И. Н., Мукучу нэһилиэгин модельнай библиотекатын сэбиэдиссэйэ,

общественнай корреспондент, лектор,

хаартыскалар 10 № - дээх филиал фондатыттан ылылыннылар.